Verhalen over Schinveld

Schinveld ligt aan de noordzijde van het Limburgse heuvelland, waar de vruchtbare kleigrond (löss) overgaat in zand. De zware vruchtbare grond rond de Roode Beek werd al vroeg ontgonnen. In het gebied zijn voorwerpen uit de Romeinse tijd opgegraven, zoals enkele Romeinse brandgraven, munten en aardewerk. Ook liep de Romeinse weg tussen Heerlen en Tudderen met een aftakking naar Gangelt door het huidige Schinveld. Frankische en Germaanse graven en de oude structuur van de dorpskern wijzen op bewoning vanaf de vroege Middeleeuwen. Voor de landbouwers was het blijkbaar ploeteren in de zware klei, afgaande op een van de naamsafleidingen van Schinveld. De bewoner ‘schinden zich’ of beulden zich af op het veld. Wie zal het zeggen, want de naam kan ook verwijzen naar de bodemgesteldheid, waarbij ‘schin’ een waternaam is dat schijnen of schitteren betekent.

Brikkebekkesj

De zanderige ondergrond van Schinveld was minder geschikt voor landbouw maar wel om schapen te houden. Rond 1850 telde Schinveld liefst twintig kudden. In deze tijd was het armoede troef in het dorp. Om het zware bestaan te ontvluchten trokken veel bewoners in de zomerperiode naar Pruisen om de kost te verdienen in steenbakkerijen. De ‘brikkebekkesj’ maakten lange dagen om ook voor de winterperiode nog wat te eten te hebben.

Monumenten

Helaas zijn veel historische gebouwen van Schinveld verloren gegaan. Op 12 april 1901 brak een grote brand uit in de dorpskern die 31 huizen in de as legde en waarbij helaas ook een dodelijk slachtoffer viel. Schinveld telde toen 125 gezinnen en 700 inwoners: een kwart was door de brand dakloos. Hulp kwam van heinde en verre, zodat snel begonnen kon worden met de wederopbouw.
Twee middeleeuwse huizen zijn bewaard gebleven. Kasteel Heijenhoven, ook wel bekend als het ‘Sjilvender Huuske’ of het ‘kasteel van Schinveld’ is meer dan 600 jaar oud. Het monument is in de 18e eeuw vrijwel geheel vernieuwd en recent nog eens ingrijpend gerestaureerd. Daarbij zijn ook de verdedigingsgrachten in de oude vorm hersteld. Het tweede huis, Ter Hallen, stamt volgens de gevelsteen uit 1768, maar het is bekend dat op dezelfde plek een ander huis heeft gestaan. Rond 1650 woonde hier Jonkheer De Mulstroe en korte tijd later de adellijke familie Van Bronsfelt. Deze familie was in 1669 ook in het bezit van ‘Heijenhoven’. Een derde Schinvelds kasteel heeft de tand des tijds niet overleefd: ergens in de 17e eeuw heeft het Franse krijgsvolk de ‘Leiffartshof’ of ‘Lammendam’ verwoest. Sagen en legenden houden de naam in leven.
De historische Sint Egiliuskerk, in het hart van Schinveld, dateert oorspronkelijk uit 1200 maar is in de loop der tijd meerdere malen herbouwd. 'Zijn ranke sierlijke kerktoren rijst op uit de vlakte der Rode Beek achter de laatste Limburgse heuvelrij. Die ruime en mooie kerk vormt een groot contrast met de dorpskerkjes der omgeving. Daarom wordt ze wel eens aangeduid als "de kathedraal van Onderbanken".' Aldus W.J. Vromen in een artikel over het mooie grensdorpje. In Niederbusch aan de Duitse kant van de grens ligt nog een belangrijk monument: het ‘Grenztreffen Heringsbosch-Niederbusch 5-9-1999'. Een aandenken aan de samenkomst van de gemeenten aan beide zijden van de grens en hun grensoverschrijdende samenwerking.

Mooie verhalen

In Schinveld kent men elkaar en dat is nooit anders geweest. In vroegere tijden brachten vele bewoners hun spaarzame vrije uurtjes door in de herberg, al vertellend of luisterend naar verhalen. Sommige legenden leven nog steeds voort; verhalen over weerwolven, platsjhonden en andere weerzinwekkende dieren. Zo heeft Schinveld de eer dat er in 1847 de laatste echte Limburgse wolf werd geschoten. Ook verschijnt bij het verdwenen kasteel van ‘Lammendam’ nog steeds de ‘Witte joffer van Lammendam’. De dame is nooit uit het leven van Schinveld verdwenen. Het dorp koestert zijn rijke verleden en tradities. In 1942 zijn bij graafwerkzaamheden in Schinveld resten aardewerk gevonden waarvan de ouderdom minstens 900 jaar of ouder is. De vondst is in het gemeentehuis van Onderbanken te bezichtigen.